Μπλουζάκι (T-Shirt) Φλαμίνγκο

Το φοινικόπτερο ή φλαμίνγκο είναι παρυδάτιο πουλί που ζει σε ρηχούς παράκτιους υγρότοπους: παράκτιες λιμνοθάλασσες, αλυκές, εκβολές ποταμών, αλμυρές και γλυκές λίμνες.

Από τα έξι είδη φοινικόπτερου που υπάρχουν συνολικά στη γη, στην Ευρώπη ζει ένα, το Ευρωπαϊκό φοινικόπτερο (Phoenicopterus roseus). Στη χώρα μας  παρουσιάζεται σε σημαντικούς αριθμούς κυρίως κατά τους χειμερινούς μήνες, σε ορισμένους παράκτιους υγρότοπους της Θράκης και της Μακεδονίας, του κόλπου Καλλονής Λέσβου, της Λήμνου, της Κέρκυρας, της Κω και της Σάμου. 

Τα νεαρά έχουν χρώμα γκρι ή άσπρο, ενώ τα ενήλικα έχουν ροζ φτέρωμα που δημιουργείται από τις χρωστικές ουσίες που περιέχει η τροφή τους.

Το φλαμίνγκο τρέφεται με υδρόβια ασπόνδυλα (γαρίδες, μαλάκια, έντομα, προνύμφες εντόμων), φύκη και σπόρους από υδρόβια φυτά.

Ο τρόπος που τρέφεται είναι ιδιαίτερος: χρησιμοποιεί το ράμφος του ως αντλία και φίλτρο για να συλλάβει την τροφή του. Ενώ στα περισσότερα πουλιά το επάνω μέρος του ράμφους είναι μεγαλύτερο και σταθερό ενώ το κάτω σαγόνι κινείται, στο φλαμίνγκο συμβαίνει το αντίστροφο: το επάνω μέρος του ράμφους είναι μικρό και δεν είναι σταθερά προσαρμοσμένο στο κεφάλι, ενώ το κάτω μέρος είναι πολύ μεγαλύτερο. Όταν το φλαμίνγκο θέλει να φάει, βυθίζει το κεφάλι του στο νερό, μέχρι που το ράμφος του να στραφεί  προς τα πίσω, δηλαδή προς τα πόδια του. Με το κεφάλι του έτσι αναποδογυρισμένο, το φλαμίνγκο ανοιγοκλείνει γρήγορα το ράμφος και ταυτόχρονα κινεί με ταχύτητα τη γλώσσα του όπως το έμβολο μιας αντλίας, αναρροφώντας έτσι το νερό και κατευθύνοντάς το προς το άνοιγμα του ράμφους. Επιπλέον, τραβώντας απότομα το κεφάλι προς τα πάνω κάθε τόσο, το φλαμίνγκο δημιουργεί κατακόρυφες δίνες που μοιάζουν με μικρούς ανεμοστρόβιλους και παγιδεύουν την ευκίνητη λεία (όπως τις γαρίδες), σπρώχνοντάς την προς το ράμφος του. Μέσα στο ράμφος το νερό φιλτράρεται από χιλιάδες μικροσκοπικά ελάσματα που παγιδεύουν τα σωματίδια της τροφής, πριν τελικά το νερό βγει από τα ρουθούνια. Σε αυτή τη στάση το φλαμίνγκο είτε προχωράει αργά, αιωρώντας το κεφάλι του πέρα – δώθε, σαρώνοντας έτσι την επιφάνεια του βυθού, είτε κάποιες φορές προχωράει γρήγορα μπροστά  δημιουργώντες νέες σπειροειδείς δίνες πίσω από το ράμφος του. Άλλες φορές το φλαμίνγκο χρησιμοποιεί τα πόδια του για να τσαλαπατάει στο βυθό, δημιουργώντας διαφορετικές, οριζόντιες δίνες, που αποτελούν κα πάλι παγίδες για τη λεία του.

Οι νεοσσοί δεν διαθέτουν το εξειδικευμένο ράμφος των ενηλίκων ώστε να μπορούν να φιλτράρουν το νερό  – μάλιστα στην αρχή της ζωής τους, το ράμφος τους είναι ίσιο. Μέχρι να γίνουν 2-3 μηνών εξαρτώνται από τους γονείς τους που τα ταΐζουν με το «γάλα του προλόβου»: ένα κόκκινο ή σκούρο ροζ υγρό που παράγουν και οι δύο γονείς στον οισοφάγο τους, υπό την επίδραση της ορμόνης προλακτίνης (της ίδιας δηλαδή ορμόνης που διεγείρει την παραγωγή γάλακτος στους ανθρώπους) και στη συνέχεια το στάζουν στο στόμα του νεοσσού.

Επειδή τα φλαμίνγκο καταπίνουν πολύ αλμυρό νερό καθώς φιλτράρουν την τροφή τους, διαθέτουν ειδικούς αδένες πάνω από τα μάτια τους που απομακρύνουν το αλάτι από την κυκλοφορία του αίματος και το αποβάλλουν, ως πολύ συμπυκνωμένο υγρό, μέσω των ρουθουνιών τους.

Το φλαμίνγκο είναι κοινωνικά ζώα και ζουν σε μεγάλα κοπάδια («αποικίες»). Η αναπαραγωγή τους είναι «σύγχρονη», δηλαδή συμβαίνει ταυτόχρονα για όλα τα ζευγάρια ενός κοπαδιού. Η συμπεριφορά αυτή είναι γνωστή και ως «κοινωνική ενίσχυση» (social facilitation): Βλέποντας και ακούγοντας πολλά ομοειδή τους να εκτελούν το χορό του ζευγαρώματος ή να ετοιμάζουν τη φωλιά, ενεργοποιείται η έκκριση των απαραίτητων αναπαραγωγικών ορμονών και στα άλλα πουλιά, δημιουργώντας ένα «ορμονικό ντόμινο». Το φαινόμενο αυτό ήταν παλιότερα γνωστό στην ορνιθολογία και ως Darling Effect και εξασφαλίζει ότι ολόκληρη η αποικία γεννά αυγά και εκκολάπτει νεοσσούς σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα, προσφέροντας πλεονέκτημα έναντι των θηρευτών που δεν προλαβαίνουν να «αξιοποιήσουν» τόση λεία.

Σε είδη όπως τα φλαμίνγκο, χρειάζεται επομένως μια ελάχιστη «κρίσιμη μάζα» ατόμων για να ξεκινήσει το φώλιασμα: τα μεμονωμένα ζευγάρια ή οι μικρές ομάδες δεν αναπαράγονται καθόλου. Πιθανώς να είναι αυτός ο λόγος που τα φλαμίνγκο δεν έχουν ακόμη αναπαραχθεί επιτυχώς στη χώρα μας, πέρα από κάποιες δειλές προσπάθειες.

Αντίστοιχη συμπεριφορά στην αναπαραγωγή του παρουσίαζε και το – πλέον εξαφανισμένο – μεταναστευτικό περιστέρι της Βορείου Αμερικής, το πτηνό με το μεγαλύτερο πληθυσμό στη γη. Μετά τη διάσπαση των αρχικών κοπαδιών των εκατοντάδων εκατομμυρίων ατόμων, εξαιτίας του ανηλεούς κυνηγιού, οι μικρότερες ομάδες που απέμειναν έπαψαν να αναπαράγονται και γρήγορα οδηγήθηκαν στην εξαφάνιση.