Το Μητρώο των Ελληνικών Δέντρων περιλαμβάνει ήδη 200 από τα πιο αξιοσημείωτα δέντρα της χώρας μας. Ευχαριστούμε θερμά τους εθελοντές και συνεργάτες μας που συνέβαλαν και συνεχίζουν να συμβάλλουν στη συμπλήρωση του Μητρώου.
Το δέντρο με τον αριθμό 200 είναι ένα κυπαρίσσι (Cupressus sempervirens) που βρίσκεται στη θέση «Πεταλούδες» της Πάρου, μέσα στην ιδιωτική προστατευόμενη περιοχή Butterflies Nature Reserve. Είναι το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κυπαρίσσι στην Ελλάδα μέχρι τώρα, ως προς την περίμετρο του κορμού του και πιθανώς κι ως προς το ύψος του.
Στο άδεντρο τοπίο της Πάρου η περιοχή με τις πεταλούδες ξεχωρίζει, λόγω της πλούσιας βλάστησης και της συστάδας αιωνόβιων κυπαρισσιών που φιλοξενεί. Η παρουσία υπόγειων νερών έχει ευνοήσει την ανάπτυξη των δέντρων, τα οποία έχουν αποκτήσει εντυπωσιακές διαστάσεις, ενώ η μακροχρόνια προστασία τους έχει συμβάλει στη διατήρηση της συστάδας μέχρι σήμερα.
Η φυσική εξάπλωση του κυπαρισσιού περιορίζεται σε λίγες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου: στην Κρήτη, τη Ρόδο, τη Σύμη, την Κύπρο και τη Νότια Τουρκία, όπου βρίσκονται ακόμη μερικές φυσικές συστάδες. Από τα αρχαία χρόνια φυτεύτηκε ευρύτατα για την παραγωγή ξυλείας, ως καλλωπιστικό, ως φυτοφράχτης, ή ως σύμβολο πένθους, με αποτέλεσμα η σημερινή του εξάπλωση να είναι πολύ μεγαλύτερη. Η φυσική του μορφή είναι η οριζοντιόκλαδη, όπως στα κυπαρίσσια στις Πεταλούδες της Πάρου, όμως τα καλλιεργούμενα δέντρα συχνά ανήκουν στην ορθόκλαδη μορφή με τη στενή κόμη, που βλέπουμε πολλές φορές στα κοιμητήρια και τους κήπους.
Η ηλικία των κυπαρισσιών δεν είναι εύκολο να μετρηθεί, ιδίως στις περιοχές χαμηλού υψομέτρου, όπου τα δέντρα δημιουργούν ψευδοδακτυλίους, δηλαδή περισσότερους από έναν δακτυλίους κατά τη διάρκεια του έτους. Ωστόσο, στα μεγάλα υψόμετρα το πρόβλημα αυτό δεν είναι τόσο έντονο, όπως στα Λευκά Όρη της Κρήτης, όπου έχουν χρονολογηθεί κυπαρίσσια ηλικίας άνω των 500 ετών από την Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστήμιου Αιγαίου, Αναστασία Χριστοπούλου.
Τα κυπαρίσσια δεν είναι τόσο εύφλεκτα όσο τα μεσογειακά πεύκα και αρκετές φορές συστάδες από κυπαρίσσια που βρίσκονταν μέσα σε πευκοδάση, έχουν επιβιώσει από πυρκαγιές που έκαψαν ολοκληρωτικά την έκταση γύρω τους. Για το λόγο αυτό στο εξωτερικό έχει μελετηθεί η πιθανή χρήση των κυπαρισσιών ως παραγόντων που μπορούν να εμποδίζουν την έναρξη ή να επιβραδύνουν την εξάπλωση των πυρκαγιών. Στις δύο φωτογραφίες από το Τατόι, τραβηγμένες το Δεκέμβριο του 2025, φαίνονται τέτοιες συστάδες με κυπαρίσσια που παρέμειναν σχεδόν ακέραιες μετά την πυρκαγιά του Αυγούστου 2021 που έκαψε όλο το πευκοδάσος γύρω τους.
Επιπλέον, τα κυπαρίσσια είναι ανθεκτικότερα στην ξηρασία από ότι τα μεσογειακά είδη πεύκων, όπως φαίνεται στην πράξη σε πολλές περιοχές, όπου τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ξήρανση της Χαλεπίου πεύκης (Pinus halepensis). Στην παρακάτω φωτογραφία από τις χαμηλές πλαγιές του Υμηττού, τραβηγμένη το Μάρτιο του 2022, φαίνονται οι εκτεταμένες ξηράνσεις ατόμων Χαλεπίου και Τραχείας πεύκης (Pinus brutia) που αποδίδονται στις παρατεταμένες ξηρασίες των τελευταίων ετών, ενώ ταυτόχρονα στις ίδιες συνθήκες τα κυπαρίσσια δείχνουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
———————————-
Τα δέντρα που έχουν καταγραφεί έως τώρα στο Μητρώο ανήκουν σε 48 είδη (32 ιθαγενή της Ελλάδας και 16 ξενικά).
Από τα μέχρι τώρα συμπεράσματα προκύπτει ότι:
1) Τα περισσότερα από τα αξιοσημείωτα δέντρα της χώρας μας δεν έχουν ενταχθεί σε ειδικό καθεστώς προστασίας, αλλά ούτε και υπάρχει κάποιο σχέδιο της πολιτείας για να συμβεί αυτό στο άμεσο μέλλον.
2) Τα δέντρα που έχουν κηρυχθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία μας ως “Μνημεία της Φύσης”, στην πράξη δεν παρακολουθούνται ούτε και προστατεύονται επαρκώς.
3) Αρκετά από τα πιο αξιοσημείωτα δέντρα, που ήταν γνωστά από παλιότερες καταγραφές, διαπιστώθηκε πως δεν υπάρχουν πια. Ο ρυθμός καταστροφής τους είναι ανησυχητικός.
4) Τα δέντρα που επιβιώνουν αρκετά ώστε να θεωρηθούν αξιοσημείωτα, βρίσκονται συνήθως σε αυλές εκκλησιών, πλατείες οικισμών ή σε ιδιωτικούς χώρους, όπως τα μεγάλα κυπαρίσσια στις Πεταλούδες της Πάρου. Αξίζουν συγχαρητήρια στους ιδιοκτήτες της έκτασης, που φροντίζουν να διατηρήσουν το φυσικό πλούτο που παρέλαβαν κα τον αναδεικνύουν ως μια μικρή αλλά σημαντική προστατευόμενη περιοχή.