Μητρώο των Ελληνικών δέντρων
Το Μητρώο των Ελληνικών δέντρων αποτελεί μια καταγραφή των πιο αξιοσημείωτων δέντρων της χώρας μας. Ξεκίνησε να δημιουργείται το 2022 από τους Φίλους των Εθνικών Πάρκων και περιλαμβάνει ήδη 200 δέντρα από όλη την Ελλάδα.
Σκοπός του Μητρώου είναι:
- να αυξήσει τη γνώση μας για τα δέντρα της χώρας μας,
- να ευαισθητοποιήσει τόσο τους πολίτες όσο και τις δημόσιες αρχές για την αξία των δέντρων και την ανάγκη να προστατευθούν.
Ποια είναι η αξία των μεγάλων ή ηλικιωμένων δέντρων;
Τα δέντρα μεγάλης ηλικίας επιτελούν ιδιαίτερες λειτουργίες μέσα στα οικοσυστήματα όπου ανήκουν. Σταδιακά έχει γίνει κατανοητό από την επιστήμη ότι οι λειτουργίες αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν από τα νεαρά, μικρά δέντρα. Να οι σημαντικότερες:
- φιλοξενούν στον κορμό και στα κλαδιά τους πολλά είδη ζώων, φυτών, μυκήτων, βρύων και λειχηνών – ορισμένα από αυτά ζουν αποκλειστικά σε ηλικιωμένα ή νεκρά δέντρα
- ευνοούν την εγκατάσταση και εξάπλωση πολλών άλλων ειδών φυτών και ζώων
- επηρεάζουν την υδρολογία, την αποθήκευση του άνθρακα, τη γονιμότητα του εδάφους, το μικροκλίμα και το μεσοκλίμα στην περιοχή όπου βρίσκονται
- μπορούν να συμβάλλουν στην αποκατάσταση του οικοσυστήματος μετά από κάποια διαταραχή, όπως η φωτιά ή η εκχέρσωση, τόσο με τα σπέρματα που παράγουν όσο και με το καταφύγιο που προσφέρουν στα άλλα είδη που μπορεί να χάνονταν εξαιτίας της διαταραχής – γι αυτό και έχουν χαρακτηρισθεί ως «νήματα συνέχειας», που συνδέουν τα οικοσυστήματα, τα τοπία αλλά και τις ανθρώπινες κοινότητες μέσα στο χρόνο.
Ποια δέντρα είναι αξιοσημείωτα;
O ορισμός των «μεγάλων ή ηλικιωμένων δέντρων» δεν είναι εύκολος:
Kάθε είδος δέντρου έχει διαφορετική διάρκεια ζωής και διαφορετικό μέγιστο μέγεθος.
Eάν χρησιμοποιήσουμε την ηλικία ως κριτήριο, τότε μια ιτιά ή λεύκα 100 ετών είναι μεγάλης ηλικίας δέντρο, ενώ μια βελανιδιά με τα ίδια χρόνια είναι μικρή.
H ηλικία επίσης έχει το πρόβλημα ότι είναι δύσκολο να μετρηθεί.
Eάν πάλι χρησιμοποιήσουμε το μέγεθος ως κριτήριο, αυτό διαφέρει από το ένα οικοσύστημα στο άλλο: για παράδειγμα, ένα μεγάλο πεύκο σε ένα δάσος της Ελλάδας είναι πολύ μικρότερο σε μέγεθος από τα πεύκα σε ένα δάσος της ΒΔ Αμερικής.
Για το λόγο αυτό στο Μητρώο χρησιμοποιείται ο όρος “αξιοσημείωτα δέντρα” που είναι γενικότερος, χωρίς όμως να είναι αόριστος: για να εγγραφεί ένα δέντρο στο Μητρώο πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια.
Κριτήρια για την καταχώριση ενός δέντρου στο Μητρώο
Στο Μητρώο καταγράφονται δέντρα που πληρούν ένα από τα παρακάτω πέντε κριτήρια:
- δέντρα εξαιρετικού μεγέθους, ηλικίας ή μορφής, που αντιπροσωπεύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης του κάθε είδους στον συγκεκριμένο τόπο
- δέντρα που αποτελούν υπολείμματα της βλάστησης που υπήρχε παλαιότερα σε έναν τόπο και που μπορούν να συμβάλλουν στην εφαρμογή προγραμμάτων αποκατάστασης
- δέντρα που ανήκουν σε αξιόλογα τοπία, κήπους ή φυτεύσεις
- δέντρα ιδιαίτερης γενετικής αξίας ή δέντρα που παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε ασθένειες/προσβολές ή ιδιαίτερες συνθήκες
- δέντρα που συνδέονται με την ιστορία ενός τόπου.
Υποβoλή στοιχείων στο Μητρώο
Τα πιο αξιοσημείωτα δέντρα της χώρας μας, πιθανόν να μην έχουν ανακαλυφθεί ακόμη! Βασιζόμαστε στους εθελοντές μας για να τα καταγράψουμε και να παρακολουθούμε την κατάστασή τους.
Καθένας μπορεί να συνεισφέρει στο Μητρώο, υποβάλλοντας στοιχεία για δέντρα που γνωρίζει ή έχει επισκεφθεί. Δεν χρειάζεται να είστε ειδικοί στη Βοτανική, αρκεί να καταγράψετε με ακρίβεια τη θέση του δέντρου και να το βγάλετε φωτογραφίες.
Εάν γνωρίζετε κάποιο δέντρο που θεωρείτε αξιοσημείωτο, ακολουθήστε τις οδηγίες και συμπληρώστε τη φόρμα υποβολής στοιχείων.
Σε όλες τις περιπτώσεις τα στοιχεία ελέγχονται, ώστε να εξασφαλίζεται η τήρηση των κριτηρίων καταχώρησης καθώς και η αξιοπιστία και ομοιογένεια του Μητρώου. Για το λόγο αυτό απαιτείται συνήθως να πραγματοποιηθεί επιβεβαίωση με επιτόπιο έλεγχο, πριν την καταχώρηση του δέντρου στο Μητρώο.
Μετρώντας το ύψος και την περίμετρο του κορμού ενός δέντρου
Οι μετρήσεις αυτές απαιτούν κάποιον εξοπλισμό και δεν είναι πάντοτε εύκολο να γίνουν με ακρίβεια.
Στον Οδηγό μέτρησης δέντρων αναφέρονται οι κυριότερες από αυτές, περιλαμβανομένων μεθόδων κατάλληλων για μαθητές.
Χρησιμοποιείστε μια από τις μεθόδους που περιγράφονται στον Οδηγό και τραβήξτε φωτογραφίες κατά τη μέτρηση, ώστε τα στοιχεία σας να αποκτήσουν μεγαλύτερη αξιοπιστία και οι μετρήσεις σας να μπορούν να συγκριθούν με μελλοντικές.
Δέντρα που υπήρξαν: στοιχεία για δέντρα του παρελθόντος
Δυστυχώς στη χώρα μας δεν υπάρχουν συστηματικές και μακροχρόνιες καταγραφές δέντρων – τα δέντρα που καταστράφηκαν, απλώς ξεχάστηκαν.
Για το λόγο αυτό, στην κεντρική βάση δεδομένων του Μητρώου εισάγονται μόνο στοιχεία για δέντρα που υπήρχαν το έτος 2022 και αργότερα. Στοιχεία για δέντρα που υπήρξαν στο παρελθόν, εφόσον θεωρούνται αξιόπιστα ή συνοδεύονται από φωτογραφίες, εισάγονται στην ειδική ενότητα του Μητρώου «Δέντρα που υπήρξαν». Η συμβολή των εθελοντών είναι σημαντική για τη συγκέντρωση τέτοιων στοιχείων.
Ημερίδα παρουσίασης του Μητρώου των Ελληνικών Δέντρων
29 Νοεμβρίου 2024
Μπορείτε να βρείτε τα πρακτικά και το βίντεο της ημερίδας εδώ.
Επιστημονική Επιτροπή
Το Μητρώο λειτουργεί υπό την εποπτεία Επιστημονικής Επιτροπής που έχει συσταθεί για το σκοπό αυτό. Η Επιτροπή γνωμοδοτεί για τα επιστημονικά ζητήματα, όπως η τροποποίηση ή η αποσαφήνιση των κριτηρίων καταχώρησης.
Μητρώα δέντρων σε άλλες χώρες
